Unijny Kodeks Celny: kluczowe aspekty

Wprowadzenie do Unijnego Kodeksu Celnego

Unijny Kodeks Celny (UKC) to zbiór przepisów i procedur dotyczących towarów wprowadzanych na obszar celny Unii Europejskiej (UE) i z niego wyprowadzanych. Kodeks ten został ustanowiony Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 i zastąpił obowiązujący od 1993 r. Wwspólnotowy Kkodeks Ccelny (WKC). UKC jest stosowany w sposób jednolity na całym obszarze celnym Unii i ma na celu ułatwienie handlu przy jednoczesnym zagwarantowaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa na granicach.

Unijny kodeks celny unii celnej – co to jest?

Unijny Kodeks Celny (UKC) to zbiór przepisów regulujących zasady handlu międzynarodowego między krajami Unii Europejskiej a państwami trzecimi. Wprowadzony w 2013 roku, wszedł w życie 1 maja 2016 roku, zastępując wcześniejszy Wspólnotowy Kodeks Celny. Jego celem jest harmonizacja i uproszczenie procedur celnych, zwiększenie bezpieczeństwa oraz usprawnienie kontroli nad przepływem towarów na obszarze celnym Unii Europejskiej.

Co reguluje unijny kodeks celny państw członkowskich UE?

Unijny Kodeks Celny obejmuje zasady,przepisy i procedury celne, mające zastosowanie do towarów wprowadzanych do i wyprowadzanych z Unii Europejskiej:

• Procedury celne – określa zasady importu, eksportu, tranzytu oraz specjalnych procedur celnych, takich jak składowanie celne, uszlachetnianie czynne i bierne oraz odprawa czasowa.
• Zgłoszenia celne – wprowadza obowiązek elektronicznych zgłoszeń, stopniowo eliminując papierową formę dokumentów. Wspomina również o rozporządzeniach delegowanych oraz wykonawczych przyjętych przez Komisję Europejską.
• Należności celne – określa sposób obliczania, poboru oraz umorzenia należności celnych. Wspomina także o procedurach związanych z występowaniem o zwrot lub umorzenie należności celnych.
• Kontrola celna – określa procedury kontroli celnej, analizę ryzyka oraz metody zapewniające zgodność z przepisami. Podkreśla znaczenie uproszczenia procesu administracyjnego oraz konieczność zharmonizowania i ujednolicenia stosowanych kontroli w różnych państwach członkowskich.
• Wolne obszary celne – reguluje funkcjonowanie stref, w których towary mogą być przechowywane pod nadzorem organów celnych.
• Taryfa celna, pochodzenie i wartość celna towarów -określa zasady klasyfikacji taryfowej towarów (Nomenklatura Scalona, TARIC), reguły ustalania preferencyjnego i niepreferencyjnego pochodzenia towarów oraz metody ustalania wartości celnej.

Unijny Kodeks Celny (UKC) został uzupełniony o dwa dodatkowe rozporządzenia Komisji Europejskiej:

• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 2015/2446 z 28.05.2015 r. (UKC-RD)H2: Należności Celne przywozowe

oraz

• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2447 z 24 listopada 2015 r. (UKC-RW).

Znaczenie kodeksu celnego

Wprowadzenie Unijnego Kodeksu Celnego wiązało się z szeregiem zmian, które miały ułatwić działalność przedsiębiorcom działającym w handlu międzynarodowym. Kluczowe aspekty to:

• Cyfryzacja procesów celnych – wszystkie zgłoszenia celne oraz deklaracje muszą być składane elektronicznie.
• Nowe zasady dotyczące wartości celnej – szczegółowe przepisy dotyczące należności celnych przywozowych oraz procedur mających zastosowanie do różnych rodzajów towarów.
• Status Upoważnionego Przedsiębiorcy (AEO) – większe przywileje dla firm spełniających określone wymogi, w tym uproszczone procedury odprawy.
• Bezpieczeństwo i analiza ryzyka – większa kontrola nad towarami wprowadzanymi na obszar celny UE, w tym wymóg wcześniejszej przywozowej deklaracji skróconej.

Reforma Unijnego Kodeksu Celnego

Unia Europejska od kilku lat pracowała nad reformą Unijnego Kodeksu Celnego, a 26 marca 2026 r. Rada UE i Parlament Europejski osiągnęły w tej sprawie porozumienie – eksperci określają je mianem największej zmiany w unijnym prawie celnym od 1968 roku. Zanim nowe przepisy w pełni wejdą w życie, muszą jeszcze przejść formalne zatwierdzenie i zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE. Kluczowe elementy reformy obejmują:

• Utworzenie Urzędu UE ds. Celnych (EUCA) –organu , który będzie centralnie koordynował i wspierał działania krajowych administracji celnych, koordynował zarządzanie ryzykiem i nadzorował systemy celne we wszystkich państwach członkowskich. Na siedzibę EUCA wybrano Lille we Francji.
• Nowe Unijne Centrum Danych Celnych (EU Customs Data Hub) jednym z kluczowych filarów reformy Unijnego Kodeksu Celnego jest pełna digitalizacja procedur celnych w całej Unii Europejskiej. W tym celu zostanie utworzone Unijne Centrum Danych Celnych (EU Customs Data Hub) – scentralizowana platforma umożliwiająca cyfrowe zarządzanie wszystkimi zgłoszeniami celnymi. Reforma ta ma na celu uproszczenie procesów celnych, zwiększenie ich przejrzystości oraz ograniczenie barier administracyjnych dla importerów i eksporterów. Nowe Unijne Centrum Danych Celnych będzie jednolitą bazą, do której trafią wszystkie zgłoszenia celne, deklaracje oraz inne dokumenty związane z obsługą celną towarów w UE. Oznacza to odejście od obecnie funkcjonujących 110 odrębnych systemów informatycznych państw członkowskich na rzecz jednej, zunifikowanej platformy. W kontekście dokumentów i sprawozdań Komisji Europejskiej dotyczących postępów w rozwijaniu systemów teleinformatycznych, art 278a służy jako odniesienie do regulacji oraz działań podejmowanych w ramach planu działania w zakresie unii celnej. Nowy system będzie obowiązkowy dla wszystkich przedsiębiorców prowadzących handel międzynarodowy na terenie Unii Europejskiej, a cała dokumentacja celna będzie składana wyłącznie w formie elektronicznej.
• Nowy status zaufanego przedsiębiorcy (Trust and Check Trader) – firmy o najwyższym poziomie zgodności i wiarygodności zyskają możliwość odprawy towarów bez aktywnej interwencji celnej oraz uproszczony dostęp do rozliczania należności celnych; to rozwinięcie dotychczasowego statusu AEO.
• Nowe wymogi dla importerów – zwiększenie obowiązków w zakresie analizy ryzyka, zwłaszcza dla towarów objętych szczególnymi przepisami.
• Zniesienie progu de minimis dla e-commerce – od 1 lipca 2026 zlikwidowano zwolnienie z cła dla przesyłek o wartości do 150 euro. Wprowadzono stałą opłatę w wysokości 3 EUR za pozycję zamówienia z kodem HS, a odpowiedzialność za prawidłowe rozliczenie należności celnych w sprzedaży na odległość w większym stopniu przejęły platformy sprzedażowe (tzw. koncepcja „uznanego importera”).

Od kiedy będą obowiązywać nowe przepisy celne?

Po osiągnięciu politycznego porozumienia w marcu 2026 r. reforma NUKC wchodzi w fazę prac technicznych i formalnego zatwierdzenia – nowe przepisy zaczną w pełni obowiązywać 12 miesięcy od ich publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Wdrażanie ma być rozłożone na kilkanaście lat i – zgodnie ze wstępnym harmonogramem uzgodnionym przez Radę UE i Parlament Europejski – obejmie m.in.:

• Uruchomienie Urzędu UE ds. Celnych (EUCA) oraz ograniczonej fazy operacyjnej Unijnego Centrum Danych Celnych – planowane od 1 stycznia 2028 r.
• Uruchomienie Unijnego Centrum Danych Celnych dla sektora e-commerce i przejście docelowo na standardowe stawki celne – planowane od 1 lipca 2028 r.
• Możliwość dobrowolnego korzystania z Unijnego Centrum Danych Celnych przez wszystkich przedsiębiorców – od 1 stycznia 2032 r.
• Obowiązek korzystania z Unijnego Centrum Danych Celnych przez wszystkich przedsiębiorców prowadzących wymianę towarową z UE – od 1 stycznia 2038 r.
• Stopniowe znoszenie papierowych dokumentów celnych na rzecz elektronicznego obiegu dokumentów oraz nowe regulacje dotyczące statusu AEO i Trust and Check Trader, które mają umożliwić firmom szybszą odprawę i uproszczone procedury.
• Należy tu podkreślić, że podane daty wynikają ze wstępnego porozumienia i mogą ulec zmianie na etapie ostatecznego przyjęcia przepisów.
• Warto jednak zauważyć przesądzony kierunek zmian, który obejmie:
• Obowiązkową digitalizację wszystkich zgłoszeń celnych w ramach nowego Unijnego Centrum Danych Celnych (EU Customs Data Hub).
• Stopniowe znoszenie papierowych dokumentów celnych i zastąpienie ich systemem elektronicznym.
• Nowe regulacje dotyczące statusu zaufanego przedsiębiorcy, które umożliwią firmom szybszą odprawę i uproszczone procedury.
• Zwiększenie roli organów celnych w zakresie analizy ryzyka oraz przemieszczania towarów.
• Środki te mają na celu uproszczenie formalności celnych, co w efekcie ma zwiększyć konkurencyjność przedsiębiorstw w handlu międzynarodowym i obniżyć koszty przestrzegania przepisów przez firmy. Scentralizowane, cyfrowe procesy celne mają poprawić efektywność działania administracji celnych państw członkowskich Unii Europejskiej i zapewnić szczelny system odporny na oszustwa.