System REX – czym jest i jak działa system zarejestrowanych eksporterów?

System REX – co to właściwie jest?

System REX to unijny mechanizm rejestracji eksporterów, wprowadzony w 2017 r. Jego głównym zadaniem jest unowocześnienie i uproszczenie procedur związanych z potwierdzaniem preferencyjnego pochodzenia towarów.

Narosło wokół niego wiele mitów, które należy obalić:

• REX nie zastępuje świadectwa EUR.1. Numer REX stosuje się wobec zupełnie innych krajów niż te, z którymi obowiązują świadectwa EUR.1.
• Uzyskanie numeru REX nie zmniejsza ilości formalności i papierologii. Po prostu, jeśli nie posiadasz numeru REX, nie masz prawa deklarować preferencyjnego pochodzenia dla przesyłek o wartości powyżej 6000 EUR w świetle konkretnych umów handlowych

Rejestracja w systemie ma zatem sens tylko wtedy, gdy przedsiębiorca faktycznie eksportuje w ramach systemów lub umów, które wymagają albo dopuszczają stosowanie systemu REX.

Mechanizm ten stosowany jest w ramach Ogólnego Systemu Preferencji (GSP) oraz w umowach handlowych (np. CETA z Kanadą czy z Japonią). Do tej listy zdecydowanie należy dodać Wielką Brytanię – to właśnie po Brexicie firmy zaczęły najbardziej interesować się REX-em, ponieważ umowa handlowa między UE a Wielką Brytanią przewiduje deklarowanie pochodzenia za pomocą odpowiednich zapisów na fakturze opatrzonych numerem REX

GSP, czyli ogólny system preferencji – czym jest i jak działa?

GSP (ang. Generalised Scheme of Preferences), czyli Ogólny System Preferencji, to jednostronny system handlowy, który Unia Europejska przyznaje wybranym krajom rozwijającym się. W ramach GSP towary pochodzące z tych państw mogą być importowane na teren UE ze stawką celną obniżoną lub całkowicie zerową

Jak to działa w praktyce?

• Kraj objęty GSP wysyła towary do UE.
• Jeśli produkty spełniają reguły preferencyjnego pochodzenia, importer może skorzystać z obniżonych stawek celnych.
• Dowodem pochodzenia jest oświadczenie eksportera zarejestrowanego w systemie REX. Dzięki temu kraje rozwijające się zyskują lepszy dostęp do europejskiego rynku, a importerzy z UE – tańsze produkty.

Kraje objęte GSP

Aktualna lista krajów korzystających z systemu GSP (stan na 1 stycznia 2025 r.) dzieli beneficjentów na trzy kategorie:

• Standard GSP: obejmuje m.in. Kongo, Indie, Indonezję, Kenię, Mikronezję, Nigerię, Syrię, Tadżykistan czy Vanuatu.
• GSP+: wariant poszerzony, z którego korzystają: Boliwia, Wyspy Zielonego Przylądka, Kirgistan, Mongolia, Pakistan, Filipiny, Sri Lanka oraz Uzbekistan.
• EBA (Everything But Arms – Wszystko oprócz broni): filar przeznaczony dla krajów najsłabiej rozwiniętych (całkowite zwolnienia celne). Znajdują się tu m.in. Afganistan, Bangladesz, Etiopia, Madagaskar, Rwanda, Senegal, Jemen czy Uganda (łącznie kilkadziesiąt państw).

Preferencyjne i niepreferencyjne pochodzenie towarów

Zanim przejdziemy do szczegółów dotyczących Systemu REX, warto wyjaśnić, czym jest pochodzenie towarów. To nic innego jak „obywatelstwo” produktu w rozumieniu prawa celnego – wskazuje, w którym kraju został on wyprodukowany lub poddany ostatniej istotnej ekonomicznie obróbce (takie właśnie sformułowanie funkcjonuje w przepisach).

Wyróżniamy dwa rodzaje pochodzenia: preferencyjne i niepreferencyjne.

Preferencyjne pochodzenie towarów

Ma kluczowe znaczenie w handlu z krajami, z którymi UE podpisała umowy o wolnym handlu lub przyznała jednostronne preferencje (GSP). Aby produkt uzyskał status preferencyjny, musi spełnić reguły pochodzenia określone w danej umowie. Mogą to być m.in.:

• całkowite wytworzenie w danym kraju (np. warzywa wyhodowane w Polsce),
• określony stopień przetworzenia surowców. Świetnym przykładem jest produkcja maszyny-obrabiarki w Polsce z importowanych komponentów, pod warunkiem, że spełnia ona kryteria odpowiedniej wartości dodanej.

Potwierdzeniem preferencyjnego pochodzenia jest świadectwo EUR.1, deklaracja na fakturze lub oświadczenie eksportera REX.

Niepreferencyjne pochodzenie towarów

Pochodzenie niepreferencyjne nie uprawnia do obniżonych stawek celnych. Służy ono przede wszystkim do stosowania niepreferencyjnych środków polityki handlowej UE, do których zaliczamy:

• cła antydumpingowe i cła wyrównawcze,
• kontyngenty taryfowe,
• embarga i inne ograniczenia handlowe,
• statystykę handlu zagranicznego,
• oznaczanie kraju pochodzenia („Made in…”), gdy wymagają tego przepisy.

Należy pamiętać, że zasady ustalania tego pochodzenia bywają skomplikowane i zależą od bardzo konkretnych zapisówałości uzyskany w danym kraju lub istotnie przetworzony w taki sposób, że zmienia swoją klasyfikację taryfową.

System zarejestrowanych eksporterów – jak w nim zaistnieć?

Aktualnie przedsiębiorca rejestruje się w systemie REX za pośrednictwem platformy PUESC, składając wniosek w formie online.

Uwaga na pułapkę: Zgłoszenie o nadanie numeru REX owszem, jest sprawdzane przez urzędników, ale dotyczy to weryfikacji formalnej – np. czy wszystkie pola we wniosku zostały wypełnione. Nikt podczas rejestracji nie weryfikuje, czy towary, które planujesz eksportować, faktycznie spełniają wymogi, by być deklarowane jako posiadające preferencyjne pochodzenie. Odpowiedzialność za tę analizę spoczywa wyłącznie na przedsiębiorcy.

Kiedy posiadanie numeru REX jest obowiązkowe?

Jak wspomniano wyżej, numer REX nie jest obowiązkowy do samego faktu eksportowania towarów. Jest on wymagany wyłącznie w sytuacjach, gdy strona importująca (twój kontrahent) chce skorzystać z preferencyjnej (niższej) stawki celnej.

Numer REX jest obowiązkowy przy eksporcie w ramach wybranych umów handlowych UE przewidujących ten system (np. umowa CETA z Kanadą, umowy z Japonią czy Wielką Brytanią).

Dla przesyłek o wartości nieprzekraczającej 6000 EUR, odpowiednie oświadczenie o pochodzeniu może sporządzić niezarejestrowany eksporter.

Lista obowiązków eksporterów unijnych sporządzających oświadczenia o pochodzeniu towaru

Eksporter posiadający numer REX musi rygorystycznie przestrzegać nałożonych wymogów, w tym:

• posiadać ważny numer REX i umieszczać go w oświadczeniach,
• dokładnie znać i stosować reguły pochodzenia wymagane przez daną umowę handlową,
• dbać o pełną poprawność i rzetelność dokumentów (przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność karną i finansową w razie błędów),
• przechowywać dokumentację celną przez okres 5 lat (od zakończenia roku kalendarzowego, w którym sporządzono oświadczenie) i udostępniać ją na każde żądanie organów celnych,
• aktualizować dane w systemie rejestracyjnym na wypadek ewentualnych zmian organizacyjnych.

Podsumowanie

System REX pozwala eksporterom na sprawne deklarowanie preferencyjnego pochodzenia przesyłek powyżej 6000 EUR w ramach konkretnych umów handlowych. Mechanizm ten nie zwalnia jednak z odpowiedzialności i biurokracji – eksporter sam musi upewnić się, że jego towary mają odpowiednie pochodzenie, nie myląc przy tym REX-a z tradycyjnymi procedurami (np. EUR.1). Jeśli planujesz eksport z wykorzystaniem preferencji celnych i potrzebujesz wsparcia, skontaktuj się z ekspertami – pomogą przejść przez cały proces bez narażania się na błędy wynikające z niedopatrzenia reguł pochodzenia.